‘सरहद्दी पलीकडचा चंद्र’
विशाल एका मोठ्या वृत्तवाहिनीचा युद्ध वार्ताहर (War Correspondent) होता. गेल्या दहा वर्षांत त्याने अनेक देशांतील रक्तरंजित संघर्ष कव्हर केले होते. पण आजचा दिवस त्याच्यासाठी वेगळा होता. तो एका अशा शहराच्या सीमेवर उभा होता, जिथे कालपर्यंत गजबजलेली बाजारपेठ होती आणि आज फक्त ढिगारे आणि धूर उरला होता.
पहाटेची वेळ होती. हवेत बारूदचा उग्र वास आणि थंडीचा कडाका होता. विशालने आपला कॅमेरा सावरला आणि एका उद्ध्वस्त झालेल्या इमारतीच्या आडोशाला बसला. तिथे त्याला एक छोटी आकृती हलताना दिसली. जवळ गेल्यावर त्याला दिसली ती सात-आठ वर्षांची ‘अमिरा’. अमिराच्या हातात बाहुली नव्हती, तर एक जुनं, फाटलेलं पुस्तक होतं.
“बेटा, तू इथे एकटीच काय करतेयस?” विशालने हळुवारपणे विचारले.
अमिराने वर पाहिले. तिच्या डोळ्यांत भीती नव्हती, तर एक अथांग रिकामेपण होते. “मी माझ्या बाबांची वाट बघतेय. त्यांनी सांगितलं होतं की जेव्हा आकाशात पूर्ण चंद्र दिसेल, तेव्हा ते परत येतील. काल पौर्णिमा होती, पण आकाशात फक्त विमानांचे आवाज आणि बॉम्बचे उजेड होते. चंद्र दिसलाच नाही.”
विशालच्या घशात कोरड पडली. तो जागतिक राजकारणावर तासनतास बोलू शकत होता, पण या चिमुकल्या प्रश्नाचे उत्तर त्याच्याकडे नव्हते. जगातील मोठे नेते टेबलावर बसून नकाशे आखत होते, शस्त्रास्त्रांचे सौदे करत होते, पण त्या नकाशांवरील रेषा एका लहान मुलीच्या चंद्राला गिळून टाकत होत्या, हे त्यांना कळत नव्हतं.
विशालने अमिराशी गप्पा मारायला सुरुवात केली. तिला समजलं होतं की तिचं घर आता उरलं नाही. तिला हेही समजलं होतं की तिचे शेजारी, जे तिच्यासोबत सण साजरे करायचे, ते आता शत्रू देशाचे नागरिक म्हणून ओळखले जात होते. “काका, बॉर्डरच्या त्या बाजूला राहणारी ‘सारा’ माझी मैत्रीण होती. आम्ही एकत्र शाळेत जायचो. आता लोक म्हणतात की साराचा देश आमचा शत्रू आहे. पण साराने तर माझं कधीच वाईट केलं नाही?”
अमिराचा हा साधा प्रश्न आजच्या ‘ग्लोबल जिओ-पॉलिटिक्स’वर मोठा प्रहार होता. युद्ध हे नेत्यांच्या अहंकाराचे असते, पण त्याची किंमत सामान्य माणसांना आणि त्यांच्या नात्यांना मोजावी लागते. सामाजिक स्तरावर पाहायला गेलं तर द्वेषाचे पीक इतकं जोमाने पेरलं जात होतं की, माणुसकीची माती नापीक होत चालली होती.
विशालने आपल्या सॅटेलाईट फोनवरून ऑफिसला रिपोर्ट पाठवला. त्याने आज हेडलाईन्समध्ये ‘किती रणगाडे नष्ट झाले’ हे नाही लिहिलं, तर ‘किती स्वप्नांचा चुराडा झाला’ हे लिहिलं. त्याने लिहिलं की, “युद्धात कोणीच जिंकत नाही, फक्त मरणारे लोक वेगळ्या गणवेशात असतात.”
संध्याकाळ झाली. पुन्हा विमानांची घरघर सुरू झाली. विशालने अमिराला सुरक्षित ठिकाणी असलेल्या रिफ्युजी कॅम्पमध्ये नेलं. तिथे हजारो ‘अमिरा’ आणि ‘सारा’ होत्या. त्यांच्याकडे पासपोर्ट नव्हते, फक्त जगण्याची जिद्द होती. कॅम्पमध्ये एक वृद्ध आजोबा रेडिओवर बातम्या ऐकत होते— ‘आणखी एक शांतता करार अपयशी’.
आजोबा हसले आणि म्हणाले, “बाळा, शांतता करारात नसते, ती माणसाच्या हृदयात असावी लागते. जोपर्यंत शस्त्रांच्या आवाजापेक्षा लहान मुलांचे हसू महत्त्वाचे वाटत नाही, तोपर्यंत ही युद्धं थांबणार नाहीत.”
विशाल रात्री आपल्या तंबूत परतला. त्याने आकाशाकडे पाहिले. ढगांच्या आड एक छोटासा चंद्रप्रकाश दिसत होता. त्याने विचार केला, हाच चंद्र दुसऱ्या देशातील ‘शत्रू’ सैनिकाच्या घरावरही पडत असेल. निसर्ग भेदभाव करत नाही, पण माणूस मात्र सीमारेषा ओढून रक्ताचे पाट वाहतोय.
ही कथा फक्त एका अमिराची नाही, तर आज युक्रेनपासून गाझापर्यंत आणि सुदानपासून तैवानच्या सीमेपर्यंत जगणाऱ्या लाखो लोकांची आहे. तंत्रज्ञानाने जग जवळ आलं, पण विचारांनी आपण मैलोन्मैल दूर गेलो आहोत.
विशालने आपल्या डायरीत शेवटचं वाक्य लिहिलं: “पुढच्या पिढीला वारसा म्हणून काय द्यायचं? द्वेषाने भरलेला नकाशा की प्रेमाने जोडलेली पृथ्वी? निर्णय आपला आहे.”
बाहेर पुन्हा एक स्फोट झाला, पण अमिरा आता झोपली होती. कदाचित स्वप्नात तिला तिचा तो ‘युद्धमुक्त’ चंद्र दिसत असावा.
✍️र सि का
©️®️रसिका चवरे
शब्द संख्या: १०१२ शब्द
PC Google Source
