तिच्या आत्म सन्मानासाठी
“आई, बघ ना मी काकू कडे गुळ तूप मागितलं तर मला नाही दिल. राजूला दिलं फक्त.”
मी मागितलं तर म्हणाली “तुला काय गरज तुपाची?”
माधवीच्या लक्षात येत होते रेखा तिची मोठी जाऊ नेहमीच तिच्या मुलीशी दुजाभाव करते..
तिने विषय बदलत म्हटले अग सोना तुझी ड्रॉइंग ची कॉपी दाखव ना कालशाळेत काय चित्र काढलं होतं ?मॅडम काय म्हणाल्या!” असं म्हणून मुलीची समजूत काढली..
“ बघ आई मॅडमने मला वेरी गुड दिल आहे! सोना आनंदून म्हणाली व शाळेत जायला तयार झाली…
माधवीला आठवलं मागच्या वेळी सासर्यांनी गुलाबजाम आणले होते पाहुणे घरी येणार म्हणून! त्यातून काही रेखाने मुलांसाठी वेगळे काढून ठेवले होते.
दुसऱ्या दिवशी माधवीने तिच्या सोनाला व जावेच्या दोघा राजू संजूला सारखे वाटून दिले पण राजूला अजून गुलाबजाम हवे होते तो खूप हट्ट करू लागला .सासूबाईंनी सोनाच्या वाटीतला एक गुलाबजाम काढून राजूला दिला. सोना रडू लागली त्यावर सासूबाई तिला डोळे दाखवत म्हणाल्या “एवढं काही रडायला नकोय लहान आहे तो ..”
माधवीला हा सतत होणारा भेदभाव दिसत होता. तिने सासूबाईंना विचारले तिघांना सारखेच तर दिले होते .मग त्या म्हणाल्या ‘अगं सर्व घर मुकेश म्हणजे त्याचे बाबा चालवतात ना आपण थोडं कमी अधिक सहन करायलाच हवं.
रात्री सोनाला झोपावताना माधवी ला जाणवले तिचा नवरा राजेश त्याच्या मृत्यूनंतर घरच्यांनी विशेषतः सासूबाई आणि जाऊ रेखा दोघींची वागणूक तिच्याशी बदललेली आहे तिला घर कामासाठी गृहीत धरले जाते ,बाकी कौतुकाचा एकही शब्द तिच्या व तिच्या मुलीच्या वाटेला येत नसे.
तिला आठवले दिवाळीत मुलांना कपडे आणायला म्हणून सासर्यांनी पैसे दिले होते रेखा व सासू दोघी बाजारात गेल्या तिला विचारलेही नाही. सासुबाई म्हणाल्या ‘तू घरातले काम पहा आम्ही बाजारात जाऊन येतो’
राजू आणि संजू साठी भारीतले भारी कपडे आणले आणि सोना साठी मात्र स्वस्तातला एक फ्रॉक.
राजेश गेल्यानंतर माहेरी तिला बाबा न्यायला तयार होते पण तिने इकडेच राहायचं निर्णय घेतला दोघा भावांचा एकत्रच बिझनेस होता त्यावर तिचाही हक्क होताच की.
तिने मनाशी ठरवले आता राजेश च्या जागी आपण बिझनेस मध्ये लक्ष घालायचे शेवटी तिचा आणि तिच्या मुलीचाही हक्क आहे. असे मनाशी ठरवून ती झोपली..
सकाळी उठून आपलं रोजचं काम उरकून ती बाहेर हॉलमध्ये आली बाहेर सासू-सासरे दोघं बसले होते .
“बाबा मला तुम्हाला काही सांगायचं आहे.”
बोल बेटा.’
“मी राजेश च्या जागी ऑफिसला जायचं ठरवलंआहे”
“तुला काय कळतंय त्यातलं? सासुबाई कुचकटपणे म्हणाल्या, मुकेश पाहतोय ना!”
“ हो मी पण बीए पास आहे ,हळूहळू शिकेन.”
तू ऑफिसमध्ये जाणार मग घरातलं कोण करेल ?आणि तुझ्या मुलीला कोण सांभाळेल” रेखा पुढे येऊन म्हणाली .
“मी घरातलं काम सर्व आवरून जाईन.”
आणि तुझ्या मुलीला कोण पाहिल? रेखाने पुढे येऊन विचारले .”
मी तिला शाळेत पोहोचवून मगच ऑफिसला जाईन सुट्टी झाल्यावर तिला ऑफिसमध्ये सोडायला रिक्षावाल्याला सांगेन तुम्हाला तिचा काही त्रास होणार नाही.”
असे म्हणून माधवी खोलीत निघून गेली…
असे म्हणून ती आत खोलीत निघून गेली. घरात एकच गोंधळ उडाला. सासूबाई आणि रेखा दोघीही माधवीच्या निर्णयावर नाराज होत्या. त्यांना वाटत होतं की माधवी घरातच राहून काम करावी, आणि बिझनेसची जबाबदारी मुकेश एकटाच सांभाळेल. सासरेबाबा मात्र शांत राहिले. त्यांना माधवीच्या हक्काची जाणीव होती, पण घरातील शांतता टिकवण्यासाठी ते काही बोलले नाहीत.
दुसऱ्या दिवशी माधवीने आपला निर्णय अमलात आणायला सुरुवात केली. सकाळी लवकर उठून घरातील सर्व कामे उरकली – स्वयंपाक, कपडे धुणे, घर साफ करणे. सोनाला शाळेत सोडून ती ऑफिसला गेली. ऑफिस हे छोटेसे फॅमिली बिझनेस होते – किराणा मालाच्या घाऊक विक्रीचा. मुकेश तिथे एकटा बसून हिसाब पाहत असे. माधवी आल्यावर तो चकित झाला.
“वहिनी, इथे कशाला आलात?” मुकेशने विचारले, त्याच्या स्वरात थोडी अस्वस्थता होती.
“मी राजेशच्या जागी काम करायला आले आहे. बिझनेसचा हिस्सा माझाही आहे, आणि मी शिकेन,” माधवीने ठामपणे सांगितले.
मुकेशने सुरुवातीला विरोध केला. “वहिनी, हे पुरुषांचे काम आहे. ग्राहकांशी बोलणे, हिसाब करणे, माल आणणे-पाठवणे… तुला येत नाही ना.” पण माधवीने हार मानली नाही. तिने मुकेशला सांगितले की ती रोज येईल आणि हळूहळू शिकेल. पहिल्या दिवशी तिने फाइल्स पाहिल्या, हिसाबाच्या नोंदी समजून घेण्याचा प्रयत्न केला. मुकेशला तिची जिद्द दिसली, पण तरीही तो पूर्णपणे सहकार्य करत नव्हता.
घरात परत आल्यावर आव्हानांची सुरुवात झाली. रेखा आणि सासूबाईंनी माधवीला बोल लावले. “तू ऑफिसला गेल्याने घरातील कामे नीट होत नाहीत,” सासूबाई म्हणाल्या. रेखाने तर सोनाला जेवण देताना दुजाभाव केला. सोनाला कमी जेवण आणि राजू-संजूला जास्त. माधवीने यावर आवाज उठवला, “मी घरातील कामे आवरूनच जाते, आणि सोनाला सारखेच द्या.” पण त्यामुळे घरात कलह वाढला.
पुढील काही दिवस माधवीसाठी खडतर होते. ऑफिसमध्ये मुकेश तिला महत्त्वाची कामे देत नव्हता, फक्त छोटी-मोठी कामे – चहा बनवणे, फाइल्स व्यवस्थित करणे. ग्राहक येत असताना तो तिला बाजूला करत असे. माधवीला समजले की हे तिच्या क्षमतेवर विश्वास नसल्यामुळे नव्हे, तर तिच्या हक्कावर अतिक्रमण वाटत असल्यामुळे आहे. तिने मनाशी ठरवले की ती स्वतः शिकेल. रात्री उशिरा ती हिसाबाच्या पुस्तकांचा अभ्यास करत असे. तिच्या बीएच्या शिक्षणामुळे गणित आणि हिसाब तिला येत होते, फक्त व्यावहारिक ज्ञान कमी होते.
एक दिवस ऑफिसमध्ये एक मोठा ग्राहक आला, ज्याने मोठी ऑर्डर द्यायची होती. मुकेश फोनवर व्यस्त होता. माधवीने धाडस करून ग्राहकाशी बोलणे सुरू केले. तिने मालाच्या किंमती, डिलिव्हरीची वेळ सांगितली आणि डील फायनल केली. मुकेश परत आल्यावर चकित झाला. “वहिनी, तू हे कसे केले?” माधवीने हसून सांगितले, “मी शिकत आहे, दीरजी. राजेशही असाच करत असे.”
हे पाहून मुकेशच्या मनात थोडा बदल झाला. पण घरातील आव्हाने संपले नव्हते. सोनाची शाळा सुटल्यावर रिक्षावाला तिला ऑफिसला सोडत असे, पण एकदा रिक्षा उशिरा आली आणि सोना एकटी शाळेत राहिली. माधवी घाबरली, पण तिने तात्काळ शाळेत फोन करून सोनाला घरी आणले. सासूबाईंनी यावरून माधवीला दोष दिला, “तू ऑफिसला जाणे बंद कर, मुलीला सांभाळता येत नाही तुला.” माधवीने उत्तर दिले, “मी सगळे सांभाळेन. सोनाही माझ्याबरोबर ऑफिसला येऊ शकते, तिला मी शिकवेन.”
माधवीने आपल्या माहेरच्या वडिलांना फोन करून सल्ला घेतला. तिचे बाबा म्हणाले, “बेटा, तुझा हक्क आहे. जर गरज पडली तर मी वकील बोलावतो, पण तू जिद्द सोडू नकोस.” हे ऐकून माधवीला बळ मिळाले. तिने सोनाला स्वावलंबी बनवायला सुरुवात केली – तिला छोटी कामे शिकवली, अभ्यास करायला प्रोत्साहन दिले.
काही महिन्यांत माधवीने बिझनेसचे बारकावे शिकले. तिने नवीन ग्राहक आणले, ऑनलाइन ऑर्डर सिस्टीम सुरू करण्याचा प्रस्ताव दिला. मुकेशला तिची क्षमता पटली आणि तो तिला भागीदारीत सामील करू लागला. घरातही बदल झाला. सासरेबाबांनी माधवीच्या बाजूने बोलले, “ती चांगले करत आहे, तिला पाठिंबा द्या.” सासूबाई आणि रेखा सुरुवातीला नाराज होत्या, पण माधवीने कमावलेले पैसे घरात आणल्यावर त्यांना समजले की हे फायद्याचे आहे.
एक दिवस दिवाळीच्या वेळी माधवीने स्वतः बाजारात जाऊन सर्व मुलांसाठी समान कपडे आणले. सोनाला सुंदर फ्रॉक आणि राजू-संजूला चांगले कपडे. तिने गुलाबजाम आणि मिठाईही सर्वांना समान वाटली. सासूबाईंनी पहिल्यांदा माधवीचे कौतुक केले, “बेटा, तू खूप मेहनत करतेस.”
माधवीने आपल्या आत्मसन्मानासाठी लढा दिला आणि जिंकला. ती आता बिझनेसची भागीदार होती, सोनाला चांगले शिक्षण देत होती आणि घरातही समान वागणूक मिळवली. राजेशच्या आठवणीत ती नेहमी म्हणत असे, “आमचा हक्क कोणी हिरावू शकत नाही, फक्त आपण लढायचे असते.”
अशी ही माधवीची कहाणी होती – दु:खातून सशक्तीकरणाकडे जाणारी.
©️®️ #सौअपर्णाजयेशकवडे_आणि_प्रतिभापंराजपे.
